19 mei 2012 Veel media-aandacht voor jonge zeearend De afgelopen dagen werden beheerst door het nieuws over de gezinsuitbreiding bij de zeearend. Als er zo'n bericht uitgaat, dan weet je dat er veel belangstelling van de pers komt. We ontvangen veel felicitaties.
Social media
Na zo'n bericht rinkelt de mobiel bijna onafgebroken. Vooral de regionale pers laat van zich horen. Zo hebben we journalisten te woord gestaan van BN/De Stem, Omroep Brabant, AD/Rivierenland, RTV Rijnmond en AD/De Dordtenaar. Ook via de social media (Facebook, Twitter)wordt er massaal gereageerd. Diverse sites nemen het bericht via internet over. Ook tijdens het terreinbezoek van de groenredactie van het dagblad Trouw, is de zeearend regelmatig onderwerp van gesprek. Op mijn weblog wordt het nieuws over de geboorte van de jonge zeearend veel bekeken. Het nieuws zorgt zelfs voor een record aantal 'visits'. Het is is natuurlijk ook prachtig nieuws. Vier broedparen in ons land, die toevallig ook nog eens een keer in terreinen van Staatsbosbeheer nestelen. Wellicht komt er nog een vijfde paar bij dat nestelt in de omgeving van het Ketelmeer. Als dat zo is, dan zijn de medewerkers van de Vereniging Natuurmonumenten als beheerder daar ook mee in hun nopjes. In de Biesbosch is het nest, door weelderig groen, bijna volledig aan het zicht onttrokken. De laatste dagen valt het ons wel op, dat zelfs automobilisten soms heel erg ver gaan, om een glimp van de zeearend in de Biesbosch op te vangen...
16 mei 2012 Minstens één jonge zeearend Het paartje zeearenden in de Biesbosch heeft minimaal één jong. De vestiging van deze machtige roofvogel kan worden beschouwd als de kroon op de tot dusver uitgevoerde natuurontwikkelingsprojecten in de Biesbosch.
Bladerdak
Vorig najaar bouwden de machtige roofvogels een fors nest in een populier. De populieren en wilgen staan nu echter volop in blad en onttrekken het gigantische nest volledig aan het gezicht. "Het duurde even voordat ik de kop van het jong boven de nestrand zag uitkomen" stelt Thomas van der Es, boswachter bij Staatsbosbeheer in de Biesbosch. "Ik stond op een afstand van ongeveer 300 tot 400 meter. Door een opening in het bladerdak, ontdekte ik het jong, na een puur uur turen door de telescoop." De oudervogels waren de laatste dagen behoorlijk actief. Het mannetje brengt prooi en legt die op de nestrand. Het wijfje scheurt de prooi in hapklare brokken en geeft die vervolgens aan het jong. "Door mijn telescoop zag ik hoe voorzichtig het wijfje dat deed. Zij hield haar kop daarbij schuin omlaag" voegt Van der Es eraan toe. Het is best bijzonder dat dit broedsel succesvol is, want het zijn tenslotte sub-adulte vogels. Zo'n eerste broedsel wil bij zeearenden op die leeftijd wel eens mislukken. Mogelijk bevindt zich in de nestkuil nog een jong. De aangevoerde prooien bestaan uit een (jonge) grauwe gans en vissen zoals brasem en karper. Het mannetje is ook gezien met een paling in de klauwen.
9 mei 2012 Op stap met Vroege vogels Elk jaar vraagt de Zoogdiervereniging extra aandacht voor één van de in Nederland in het wild levende zoogdier- soorten. In 2008 was dit de bunzing, in 2009 de egel, in 2010 het wild zwijn en in 2011 werd gekozen voor alle Nederlandse vleermuissoorten. Dit jaar staat in het teken van de bever!
Evalueren
Aangezien in 2013 de bever op de kop af 25 jaar in de Biesbosch rond zwemt, heeft Staatsbosbeheer de Zoogdiervereniging opdracht gegeven om tellingen in het gebied uit te voeren. De zoogdierliefhebbers brengen bovendien de territoriumgrenzen in kaart. Afgelopen maanden hebben medewerkers van de Stichting Natuur- en Vogelwacht Dordrecht een overzicht gemaakt van de beverburchten. Met al die gegevens kan Staatsbosbeheer de aanwezigheid van 25 jaar bevers in Nederland goed evalueren. In verband met het jaar van de bever kwam een filmploeg voor Vroege vogels een kijkje in de Biesbosch nemen. Tijdens mijn loopbaan bij Staatsbosbeheer heb ik al menig uurtje met cameraploegen doorgebracht. De ene keer was het voor de Tros, Veronica, RTL 4 of wat voor zender dan ook. Een vaartochtje met een filmploeg vergt geduld. Eerst dient al de apparatuur aanboord worden gesjouwd, moeten de camera's worden klaar gemaakt en diverse mensen worden van zenders en microfoontjes voorzien.
'Filmlas'
Er is in de filmwereld, net als bij de fotografie, natuurlijk het nodige veranderd. Zo "draaide" een filmploeg in de jaren '80 op "zestien" (millimeter) en gebruikte celluloid waarop 12 minuten kon worden gefilmd. In een donkere zak moesten die vervolgens worden gewisseld. De afzonderlijke filmstroken werden op een montagetafel met een 'filmlas' aan elkaar bevestigd. De filmploeg van Vroege vogels beschikte uiteraard over digitale spullen en konden op een display aan de zijkant van de camera de gemaakte beelden terugzien. Een enorm voordeel ten opzichte van de cameramensen die in de jaren '80 voor een klus op pad werden gestuurd. Het item over het beveronderzoek in de Biesbosch wordt dinsdag 15 mei door de VARA uitgezonden, Vroege vogels, Ned 2, aanvang 19.25u.
8 mei 2012 De Tongplaat is 'open' Vanmorgen verzamelde zich een groepje van zo'n 35 mensen op de Tongplaat. Een zware kraan reed over de zuidkade van deze voormalige landbouwpolder. Kort daarop hapte de kraan grote bonken grond uit de kade. Weldra kolkte het water via de Nieuwe Merwede de polder binnen.
Grote waterzee
De belangstellenden waren allemaal bij dit project betrokken, zoals wethouder Harry Wagemakers, de vroegere pachters Van Chastelet, Jan Huijbers van aannemer Van den Herik en medewerkers van de Natuur- en Vogelwacht en Deltanatuur. Natuurlijk liepen er ook de nodige persmuskieten. Met een bootje werden we naar de overkant van de geul gebracht. Grommend hapte de kraan de grond weg en stortte die vervolgens in een wachtend rupsvoertuig. Na amper twintig minuten stroomde het water kolkend de polder in. Grote delen van de Tongplaat lagen droog. Het waterpeil in de polder is nu immers gelijk met dat van de Nieuwe Merwede. De hoogte van het water zal voortaan worden bepaald door verhoogde rivierafvoeren, soms in combinatie met een noordwesterstorm, of het reguliere getij. De ene keer zal de polder zowat droog liggen en de andere keer is het een grote waterzee. Ik ben benieuwd hoe het gebied zich ontwikkelt. Blijft het open karakter of staat er 'straks' een weelderig wilgenbos?
4 mei 2012 Natuurontwikkeling rivieren groot succes De natuurontwikkeling in het stroomgebied van de grote rivieren is succesvoller verlopen dan de plannenmakers hadden gedacht. Door de aanleg van stromende nevengeulen en het afgraven van uiterwaarden zijn veel meer soorten dieren en planten teruggekeerd dan verwacht.
Rijn in Beeld
De resultaten van natuurontwikkeling langs Rijn, Waal en IJssel zijn geanalyseerd bij het project Rijn in Beeld. Hiertoe werken het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, Staatsbosbeheer en Rijkswaterstaat samen met dertien andere partners. Iedereen denkt bij onze grote rivieren aan uitgestrekte graslanden en weidse einders. Dit karakteristieke beeld lijkt echter geen fractie op het beboste uiterlijk dat onze uiterwaarden van nature zouden moeten hebben. Door het rooien van die ooibossen, intensieve landbouw en de aanleg van bandijken, zomerkaden en kribben veranderde het rivierenlandschap in de 20ste eeuw drastisch. Kortom, het was hoog tijd om verdwenen soorten een kans te geven om terug te keren.
Dat diende bij voorkeur via natuurontwikkeling langs de grote rivieren te gebeuren. De omvorming van akkers en weilanden naar natuurgebieden fungeerde daarbij als speerpunt.
Schaalvergroting
Ons huidige rivierenlandschap ziet er heel anders uit. Zo vertienvoudigde het areaal aan natuurgebied langs de Rijntakken en de Maas tot zo'n 12.500 hectare, een oppervlakte die ongeveer overeenkomt met 18.750 voetbalvelden. Door schaalvergroting keerden planten zoals kattendoorn, rode ogentroost, kruisbladwalstro en wilde marjolein terug. Van een groot aantal andere soorten werd de achteruitgang tot stilstand gebracht. De herintroductie van de bever werd een groot succes. Ook zoogdieren als de das en diverse soorten vleermuizen profiteerden van de uitgevoerde maatregelen. De otter huist weer in de IJssel en ringslangen maken dankbaar gebruik van nieuw aangelegde wateren en moerassen. Door de sterk verbeterde waterkwaliteit vliegen er weer libellen als de rivierrombout en de weidebeekjuffer. In de Biesbosch veranderde sinds 1995 bijna 3000 hectare landbouwgebied in wetlands en vormde een indrukwekkende, groene impuls. Natuurontwikkeling bracht hier vele soorten steltlopers en grote aantallen lepelaars en reigerachtigen. Zelfs de machtige zeearend streek in het zoetwatergetijdengebied neer en bouwde er een gigantisch nest.
26 april 2012 Deining in de Delta Op natuureiland Tiengemeten is vanaf 26 april de expositie Deining in de Delta te bezichtigen. De expositie geeft een helder beeld van de geschiedenis, het heden en de toekomst van de Zuid-Hollandse Delta. Via Deltanatuur werd ik uitgenodigd om bij de opening van deze exposite in de Marguérita Hoeve aanwezig te zijn.
Korte wandeling
Met de auto rijd ik naar Nieuwendijk in de Hoeksche Waard. Rond tien uur gaat het gezelschap aanboord en weldra varen we over het Vuile Gat naar Tiengemeten. Er staat een lekkere bries. Kleine mantelmeeuwen vliegen krijsend boven de onstuimige golven. Ik maak een praatje met Gerard Ouweneel, een vogelaar uit de Hoeksche Waard. We kletsen bij over Tiengemeten toen er nog volop werd geboerd, over de teruggekeerde gierzwaluwen en de broedende zeearend in de Biesbosch. Kort daarop stapt het gezelschap aan land. Na een korte, winderige wandeling over het eiland gaan we naar de Marguérita Hoeve. Daar worden Han Weber, gedeputeerde bij de provincie Zuid-Holland en Roline de Wilde, regiodirecteur bij Natuurmonumenten, geïnterviewd over het eiland. Met een gezamenlijke druk op een rode knop openen zij de expostie. In het publiek loop ik de van de tv bekende rattenvanger Hugo Schortinghuis en boswachter Anton Giljam van Natuurmonumenten tegen het lijf.
Ruïnes
Anton ken ik sinds de jaren '70, toen ik bij Staatsbosbeheer in het Haringvliet begon. Hij stelt voor een rondje over Tiengemeten te maken. In een soort golfkarretje rijden we over het eiland. Langs uitgestrekte waterpartijen, grazende Schotse Hooglanders, ruïnes van boerderijen en loodsen en gerestaureerde woningen die je via Buitenleven kunt huren. De gebouwen zien er piekfijn uit. Dan voert de rondrit naar de Griendweipolder, op de oostpunt van Tiengemeten. Onderweg nemen we een kijkje in een observatiehut. Het onderkomen bestaat uit roestbruine, stalen platen. Je kijkt door een aantal gaten naar het landschap, waardoor de indruk gewekt wordt van een rivierenlandschap op een prentenbriefkaart, omgeven door een bruin passpartout.
21 april 2012 "De bever is een succesverhaal" Vandaag organiseerde de Zoogdiervereniging in Nijmegen de landelijke Zoogdierdag, waarbij het wel en wee van de bever centraal stond. De vereniging heeft 2012 immers uitgeroepen tot het jaar van de bever. Diverse sprekers hielden er een lezing.
Aarzelende start
Vilmar Dijkstra van de Zoogdiervereniging vatte de afgelopen 24 jaar kort en bondig samen. "De herintroductie van de bever is een succesverhaal". Dat valt in ieder geval niet te ontkennen. Diverse verspreidingskaarten onderstreepten de opkomst van de bever. De eerste bevers werden in de Biesbosch uitgezet. Van 1988 t/m 1992 zette men 42 dieren uit in het vermaarde zoetwatergetijdengebied. Na een wat aarzelende start, nam de Nederlandse beverpopulatie gestaag toe. Volgens Dijkstra leven er momenteel zo'n 500 bevers in ons land, maar die schatting vond hij zelf aan de lage kant. "Waarschijnlijk zijn het er meer, ruim 600 stuks". Meerdere locaties in het rivierengebied zijn inmiddels door bevers bezet. Als de populatie zich blijft ontwikkelen, waar kan dat dan naartoe groeien? Volgens berekeningen van Gijs Kurstjens en Freek Niewold, zal de beverpopulatie in 2035 waarschijnlijk bestaan uit maximaal 10.000 bevers.
Beverdammen
Ton Eggenhuizen, stadsecoloog bij de gemeente Almere, legde uit hoe er binnen zijn gemeente rekening werd gehouden met beverburchten. De bijdrage van Olivier Rubbers uit Wallonië was ronduit hilarisch. Zijn groep bevergidsen organiseert tochten voor een zeer uitéénlopend publiek. "Wij bedienen een brede groep; van de frikandellenvreters tot de Frigo-box toeristen." Zijn voordracht werd menig keer door lachsalvo's onderbroken. Gijs Kurstjens belichtte de situatie in Limburg. "Er bevinden zich op dit moment in Noord- en Midden-Limburg meer dan 20 dammen. Op sommige locaties levert dat problemen op, je moet dan vooral denken aan het vernatten van agrarisch land. In Beieren geeft men 500.000 euro uit aan het oplossen van dergelijke problemen" aldus Kurstjens. "Die waterschade moeten we niet bagataliseren, maar in nader overleg met partners proberen op te lossen" voegde hij eraan toe. In de Biesbosch zijn geen problemen met beverdammen. Sterker nog, de beesten laten het in het waterrijke natuurgebied achterwege. Een koppel bevers stopte in het verleden met takken wel eens een duiker dicht, maar daar bleef het bij. In beek- en rivierdalen kwelt het water naar boven en door verschil in reliëf kan de waterstand met een beverdam worden opgestuwd. Zo'n situatie is in de Biesbosch niet te vinden en het bouwen van dammen heeft dan ook geen zin.
9 april 2012 'News from England' Als je op internet kijkt dan worden er nogal wat internationale fotowedstrijden georganiseerd. De jaarlijkse Veolia Environnement Wildlife Photographer of the Year Competition is één van grootste van de wereld. Onlangs kreeg ik bericht dat twee van mijn opnamens waren geselecteerd voor de 'final round'.
'At least one of your images'
Het news from England kreeg ik via de mail en het luidde als volgt.
'Dear Jacques
The 2012 Veolia Environnement Wildlife Photographer of the Year Competition received over 48,000 images from 98 countries. After two very intensive but equally energising sessions of critical review, the judges have managed to whittle down their selection of images that will now comprise our Final round. I'm pleased to tell you that at least one of your images has made it through.'
Het zijn er echter twee geworden, een ree in een bloeiend veld met klaprozen en korenbloemen en een stel knobbelzwanen in een berijpt Biesboschlandschap. Aan zo'n grote wedstrijd meedoen, met zoveel inzendingen... Mijn opnamens vind ik weliswaar mooi, maar andere zijn minstens zo mooi en in veel gevallen veel spectaculairder. Zwemmende haaien in wolken van sardines of een boven water komende walvis. Fonkelende bloemen met minstens zo fel gekleurde, vliegende honingzuigers. Wat zijn dan je kansen? In de jury zitten aansprekende namen zoals Vincent Munier en Jari Peltomäki. Jim Brandenburg, gelauwerd fotograaf van onder meer The National Geographic, is voorzitter van de jury. Half mei worden de prijswinnaars bekend gemaakt. Tot die tijd 'I'll keep my fingers crossed.'
7 april 2012 "Tongplaat was voor ons 'n ideale polder" In de loop van de tijd is het grasland van de Tongplaat omgevormd naar akkerland. "Mijn opa begon zo'n zestig jaar geleden op de Tongplaat met boeren" zegt de Dordtse agrariër Maurice van Chastelet.
Buitenwater
"Vanuit agrarisch standpunt gezien was de Tongplaat voor ons een ideale polder, want er was een eigen waterhuishouding en we hadden eigen wegen. We hoefden met ons materieel nooit de openbare weg op." De opa van Van Chastelet was veeboer en moest zijn vee melken. "De Tongplaat bestond toen uit grasland en jaarlijks kwam bij hen het buitenwater in huis. In verband met dat water hadden zij een vloer van trottoirtegels. Later bouwden zij een nieuw huis op een flinke terp. Nadat mijn grootouders waren overleden ben ik in 1978 als jochie van acht jaar met mijn ouders op die plek gaan wonen" legt Van Chastelet uit. Op de Tongplaat verbouwden zij graan, suikerbieten, graszaad, maïs en conserven (tuinbonen en erwten). Met het verstrijken van de jaren kwamen er echter ook andere berichten over de Tongplaat. Volgens Van Chastelet werd daar in 1982 voor het eerst over gesproken. Tijdens een vergadering in Werkendam hoorden zij, samen met andere boeren op het Eiland van Dordrecht, dat er een aantal landbouwpolders naar natuurgebied zou worden omgevormd.
Onderhandelingen
"In 1993 dachten wij eerlijk gezegd dat het met de Tongplaat sneller zou gaan, aangezien het beheer door de Inspectie der Domeinen aan Staatsbosbeheer werd overgedragen. Maar de zaak viel stil." De onderhandelingen zijn inmiddels achter de rug en de Tongplaat is veranderd in een grote watervlakte. Hoe kijkt Van Chastelet daar nu tegenaan? "Ik vind het echt geweldig" zegt hij glimlachend. "Maar je moet wel realiseren dat het opgeven van zo'n polder een bijzonder zwaar proces is. Het is allemaal bepaald niet vanzelf gegaan." Voor de aannemer is het werk in de Tongplaat bijna achter de rug. "Wij gaan zo snel mogelijk na de Pasen de twee openingen in de kade van de Tongplaat maken" stelt Wout de Kuiper, uitvoerder bij aannemer Van den Herik uit Sliedrecht. "Zodra wij de schriftelijke opdracht hebben ontvangen gaan we daarmee aan de slag. Het is trouwens niet zo, dat wij bij groen licht van de opdrachtgever, de kaden gelijk openmaken. Wij moeten namelijk ook nog een aantal andere werkzaamheden uitvoeren, zoals het verwijderen van afrasteringen en het uitvoeren van grond- en asfalteerwerk."
30 maart 2012 Jantjesplaat op de schop! Sinds de start van het megaproject Noordwaard II, verandert het agrarische polderlandschap van Werkendam drastisch van uiterlijk. Overal rijden kranen en 'dumpers' (vrachtauto's met enorme wielen). In de Jantjesplaat is ook veel activiteit. De grond uit deze polder wordt elders in het project weer gebruikt.
Havenhoofd
Bij de Jantjesplaat is een havenhoofd gemaakt. De dumpers rijden achteruit omhoog en aan het eind wordt gestopt. Geleidelijk gaat de bak omhoog waarna de lading zand in het ruim van het wachtende schip ploft. Als de dumper weg rijdt, komt de volgende er weer aan. Voordat een kraan het zand in zo'n dumper schept, rijdt er een trekker overheen met een watertank. Banen zand worden nat gesproeid. De tractor stopt vlak voor me. "Hij sproeit niet goed" zegt de chauffeur terwijl hij uit zijn cabine stapt. "De boel zit verstopt. Ik moet regelmatig water tanken, maar ik zuig dan ook stenen mee, waardoor mijn sproeistuk verstopt raakt." Kort daarop verwijdert hij een aantal stenen uit de toevoerslang. "Dat water spuit ik op het zand omdat het een te fijne structuur heeft. Door daar water over te spuiten, wordt die steviger, compacter. De dumpers kunnen er dan makkelijker overheen rijden." Als de grond uit de Jantjesplaat is afgevoerd blijft er in de polder een geulenstelsel achter, waar in de nabije toekomst kan worden gekanoëd.
Stuurboord
Verderop zie ik het geladen schip vertrekken. Langzaam vaart het schip het Gat van de Hardenhoek uit, richting Jacominaplaat. Na de Jacomien draait het schip stuurboord en vaart het de Nieuwe Merwede op, tot een havenhoofd waar het zand weer wordt overgeladen in dumpers die het de polder in rijden. In dat deel van de Noordwaard dient immers een hoogbekade polder te komen met bewoning. Voor de toekomstige woningen worden tevens terpen opgeworpen. Zo'n grote klus vaart wel bij een goede logistiek. In 2015 dient Noordwaard II te worden afgerond. Dit gigantische project heeft overigens niets te maken met natuurontwikkeling, met Ruimte voor de rivier des te meer. Om toekomstige hoge rivierafvoeren beter te kunnen verwerken, wordt de Bandijk bij Werkendam verlaagd tot 2.00 meter + N.A.P. Bij hogere waterstanden op de Nieuwe Merwede, stroomt het over de drempels heen en door de nieuwe (nog te graven) afvoergeul naar de Amer en het Hollandsch Diep. Die geul moet vrij blijven van opslag van struiken, bomen en rietkragen. Het water moet namelijk zo snel mogelijk worden afgevoerd.
De afgelopen dagen werden beheerst door het nieuws over de gezinsuitbreiding bij de zeearend. Als er zo'n bericht uitgaat, dan weet je dat er veel belangstelling van de pers komt. We ontvangen veel felicitaties. 
Het paartje zeearenden in de Biesbosch heeft minimaal één jong. De vestiging van deze machtige roofvogel kan worden beschouwd als de kroon op de tot dusver uitgevoerde natuurontwikkelingsprojecten in de Biesbosch.
Elk jaar vraagt de Zoogdiervereniging extra aandacht voor één van de in Nederland in het wild levende zoogdier- soorten. In 2008 was dit de bunzing, in 2009 de egel, in 2010 het wild zwijn en in 2011 werd gekozen voor alle Nederlandse vleermuissoorten. Dit jaar staat in het teken van de bever! 
Vanmorgen verzamelde zich een groepje van zo'n 35 mensen op de Tongplaat. Een zware kraan reed over de zuidkade van deze voormalige landbouwpolder. Kort daarop hapte de kraan grote bonken grond uit de kade. Weldra kolkte het water via de Nieuwe Merwede de polder binnen. 
De natuurontwikkeling in het stroomgebied van de grote rivieren is succesvoller verlopen dan de plannenmakers hadden gedacht. Door de aanleg van stromende nevengeulen en het afgraven van uiterwaarden zijn veel meer soorten dieren en planten teruggekeerd dan verwacht.
Op natuureiland Tiengemeten is vanaf 26 april de expositie Deining in de Delta te bezichtigen. De expositie geeft een helder beeld van de geschiedenis, het heden en de toekomst van de Zuid-Hollandse Delta. Via Deltanatuur werd ik uitgenodigd om bij de opening van deze exposite in de Marguérita Hoeve aanwezig te zijn. 
Vandaag organiseerde de Zoogdiervereniging in Nijmegen de landelijke Zoogdierdag, waarbij het wel en wee van de bever centraal stond. De vereniging heeft 2012 immers uitgeroepen tot het jaar van de bever. Diverse sprekers hielden er een lezing. 
Als je op internet kijkt dan worden er nogal wat internationale fotowedstrijden georganiseerd. De jaarlijkse Veolia Environnement Wildlife Photographer of the Year Competition is één van grootste van de wereld. Onlangs kreeg ik bericht dat twee van mijn opnamens waren geselecteerd voor de 'final round'. 
In de loop van de tijd is het grasland van de Tongplaat omgevormd naar akkerland. "Mijn opa begon zo'n zestig jaar geleden op de Tongplaat met boeren" zegt de Dordtse agrariër Maurice van Chastelet. 
Sinds de start van het megaproject Noordwaard II, verandert het agrarische polderlandschap van Werkendam drastisch van uiterlijk. Overal rijden kranen en 'dumpers' (vrachtauto's met enorme wielen). In de Jantjesplaat is ook veel activiteit. De grond uit deze polder wordt elders in het project weer gebruikt. 
